ناوەڕۆک: لە میانی بەشداریکردنی لە لووتکەی ئابووریی سلێمانی، ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، زنجیرەیەک ئاستەنگی پێکهاتەیی و ژمێریاریی لە یاسای بودجەی گشتیی عێراق خستەڕوو کە ڕێگرن لە مسۆگەرکردنی مافە داراییەکانی هەرێم. لە گرنگترین تەوەرە داراییە ئاشکراکراوەکان:
١. کەمبوونەوەی پشکی دەستووری: هەرێم داوای پشکی ڕاستەقینەی خۆی بە ڕێژەی ١٤.١٠٪ لەسەر بنەمای گەشەی دانیشتووان کردووە، بەڵام پشکەکەی لە بودجەی گشتیدا بۆ ١٢.٦٨٪ کەمکراوەتەوە.
٢. فراوانکردنی خەرجییە سیادییەکان: لە بودجەی فیدراڵیدا ڕێژەی ٣٥٪ بۆ ٤٠٪ی تەواوی بودجە وەک "خەرجیی سیادی" پێشوەختە دادەبڕدرێت پێش ئەوەی پشکی هەرێم دیاری بکرێت، ئەمەش قەبارەی بودجەی گشتیی شایستەی دابەشکردن زۆر بچووک دەکاتەوە.
٣. پەراوێزخستن لە خەرجییە حاکیمەکان و قەرزەکان: لە کۆی خەرجییە حاکیمەکان، هەرێم تەنها بەشێکی کەم لە شایستەی دارایی گەنمی جووتیارانی پێ دەدرێت و لە پشکەکانی دیکە (وەک بەشەخۆراک و دەرمان) بێبەش کراوە. هەروەها عێراق ساڵانە پارەی قەرزە دەرەکی و ناوخۆییەکانی لە پشکی هەرێم دەبڕێت، بێ ئەوەی هەرێم هیچ سوودێکی لە ئەسڵی ئەو قەرز و پرۆژانە وەرگرتبێت.
٤. کۆتوبەندی "ئینفاقی فەعلی" بۆ مووچە: لە کاتێکدا مووچەی فەرمانبەرانی پارێزگاکانی دیکەی عێراق پابەند نەکراوە بە خەرجیی ڕاستەقینەوە، بەڵام مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بەستراوەتەوە بە ڕێژەی خەرجکردنی ڕاستەقینە (الإنفاق الفعلي). وەزارەتی دارایی داوای کردووە، بەپێی بڕیاری دادگای باڵای فیدراڵی، دۆسیەی مووچە لە ئینفاقی فەعلی دەربهێنرێت و بخرێتە ڕیزی خەرجییە سیادییەکان یاخود حاکیمە.
٥. بێبەشبوون لە بودجەی وەبەرهێنان: وەزیری دارایی ئاشکرای کرد کە هەرێمی کوردستان لە دوای ساڵی ٢٠١٣ەوە سوودمەند نەبووە لە هیچ بڕە پارەیەکی نەفەقاتی ئیستسماری (وەبەرهێنانی سەرمایەیی) عێراق. ئەم تەنگژە پێکهاتەییە بووەتە هۆی بەردەوامیی قەیرانی نەختینە و پەککەوتنی پڕۆژە خزمەتگوزارییە گشتییەکان لە هەرێمدا.
پاشخان: یاسای بودجەی سێ ساڵەی عێراق (ژمارە ١٣ی ساڵی ٢٠٢٣ بۆ ساڵانی ٢٠٢٣، ٢٠٢٤ و ٢٠٢٥) لە ماددەکانی ١٢ و ١٣دا مەرجی توندی بۆ ناردنی پشکی هەرێم دیاری کرد، لەوانە ڕادەستکردنی ٤٠٠ هەزار بەرمیل نەوتی ڕۆژانە یان بەکارهێنانی لە ناوخۆدا لەگەڵ نیوەی داهاتە نانەوتییەکان. پاش ڕاوەستانی هەناردەی نەوتی هەرێم لە ئاداری ٢٠٢٣ لە ڕێگەی بەندەری جەیهانەوە بەهۆی بڕیاری دادگای ناوبژیوانیی پاریس، هەرێم تەواوی سەربەخۆیی دارایی لەدەستدا و تووشی قەیرانی دابینکردنی مووچە بوو. دادگای باڵای فیدراڵی لە شوباتی ٢٠٢٤ بڕیاریدا مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بە شێوەی ڕاستەوخۆ تەوتین بکرێت و تێکەڵی کێشە سیاسی و خەرجییە فعلییەکان نەکرێت، بەڵام میکانیزمە ژمێریارییەکانی وەزارەتی دارایی عێراق هێشتا وەک ئاستەنگ لەبەردەم جێبەجێکردنیدا ماونەتەوە.
سەرچاوەکان: #وەزارەتی_دارایی_و_ئابووری #لێدوانی_فەرمی
